Onderdak plaatsen: Uitleg, soorten onderdaken + Prijzen

Een onderdak is de waterdichte, winddichte en dampopen laag die bij een hellend dak op de kepers ligt, onder de latten en de dakpannen of leien. Het onderdak voert water dat onder de pannen waait of stuift naar de dakgoot, houdt de wind uit de dakisolatie en laat vocht uit de woning naar buiten ontsnappen. Je kiest tussen onderdakfolie (goedkoopst, € 5 à € 10 per m² materiaal) en onderdakplaten van houtvezel, halfstijve kunststof of vezelcement.

Een onderdak plaatsen of vervangen gebeurt altijd met de dakpannen en latten eraf, dus meestal bij nieuwbouw of een volledige dakrenovatie. Hieronder lees je welk onderdak bij welke situatie past, waaraan een goed onderdak moet voldoen, hoe het geplaatst wordt en wat het kost.

Wat is een onderdak?

Een onderdak is een waterdicht, maar dampdoorlatend materiaal dat onder de dakbedekking wordt geplaatst. Het dient als extra beschermingslaag tegen regen, sneeuw en condensatie die door de dakbedekking heen kan komen. Het onderdak zorgt ervoor dat vocht niet in de dakstructuur kan binnendringen, wat schimmel en houtrot kan voorkomen. Daarnaast helpt het onderdak om de dakisolatie te beschermen, wat bijdraagt aan de energie-efficiëntie van je woning.

In de opbouw van een hellend dak zit het onderdak tussen de dakconstructie (kepers of gordingen) en de tengellatten en panlatten waarop de dakbedekking rust. Een onderdak hoort enkel bij een hellend dak met pannen, leien of golfplaten. Een plat dak heeft geen onderdak: daar ligt de dakdichting (bitumen, EPDM of roofing) rechtstreeks op de isolatie en het dampscherm.

Andere woorden voor een onderdak in de bouw zijn onderdakfolie, dakfolie, onderlaag of onderdakplaat. Buiten de bouw betekent onderdak een plek om te verblijven, zoals in “iemand onderdak bieden”.

Waaraan moet een goed onderdak voldoen?

Een goed onderdak voor een hellend dak heeft deze eigenschappen:

• Waterdicht: het onderdak voert regen en smeltsneeuw die onder de pannen komen af naar de dakgoot, zonder dat water tot bij de isolatie of de kepers komt.
• Winddicht: wind die door de isolatie waait, haalt de isolatiewaarde onderuit. Een goed afgewerkt onderdak (overlappen en naden met kleefband) houdt die wind tegen.
• Dampopen: het onderdak laat waterdamp uit de woning naar buiten ontsnappen. Dat meet je met de Sd-waarde: hoe lager, hoe makkelijker vocht uit de dakconstructie weg kan (Wienerberger).
• Stevig en UV-bestendig genoeg om de werf te overleven: een folie mag niet te lang onbedekt in de zon liggen voor de pannen erop komen.
• Aangepast aan de dakhelling: onder de minimale helling van het pannenmodel neemt het onderdak meer van de waterdichting over en is een zwaarder onderdak nodig.

Onderdak of dampscherm: wat is het verschil?

Een onderdak zit aan de koude buitenkant van de dakisolatie en moet dampopen zijn. Een dampscherm zit aan de warme binnenkant van de isolatie en moet net dampremmend zijn, zodat vocht uit de woning niet in de isolatie condenseert. Een dampdichte folie hoort dus nooit als onderdak aan de buitenkant.

Het dampscherm stem je af op het onderdak. Twijfel je of een bestaand onderdak voldoende dampopen is, dan raadt Buildwise aan de binnenkant een dampscherm van klasse E2 (Sd,eq > 5 m) aan, bij een vochtig binnenklimaat klasse E3 (Sd,eq > 25 m).

Waarom is een onderdak belangrijk?

Het onderdak biedt bescherming op meerdere vlakken:

1. Vochtwering: Voorkomt dat water door de dakbedekking in de dakstructuur sijpelt.
2. Bescherming tegen wind: Voorkomt dat wind onder de dakpannen of andere dakbedekkingen kan komen.
3. Verbeterde isolatie: Beschermt de dakisolatie tegen vocht, waardoor deze zijn werking niet verliest.
4. Condensbeheer: Laat vocht van binnenuit ontsnappen, waardoor condensvorming wordt voorkomen.

Een goed geplaatst onderdak draagt dus bij aan de levensduur van je dak en de energie-efficiëntie van je woning.

Materialen voor onderdak

Er zijn verschillende materialen beschikbaar voor het plaatsen van een onderdak. Elk materiaal heeft zijn eigen voor- en nadelen, en de keuze hangt af van het type dak, het klimaat en je budget. Hieronder bespreken we de meest voorkomende materialen.

1. Onderdakfolie

Onderdakfolie is een populair materiaal, vooral vanwege de flexibiliteit en het gemak van installatie. Een onderdakfolie hoort dampopen te zijn: de folie laat waterdamp van binnenuit ontsnappen en houdt regen en wind van buiten tegen. Dampopen onderdakfolie uit kunstvezels is volgens Buildwise de beste keuze tegen condensatie; microgeperforeerde kunststoffolie is minder dampdoorlatend. Een dampdichte folie is geen onderdak maar een dampscherm, en hoort aan de binnenkant van de isolatie.

• Voordelen: Lichtgewicht, gemakkelijk te installeren, relatief goedkoop.
• Nadelen: Kan kwetsbaar zijn bij slecht weer en is minder sterk dan bijvoorbeeld houten platen.

2. Houten vezelplaten

Houten vezelplaten zijn stijve onderdaken die bestaan uit samengeperste houtvezels. Deze platen bieden een robuuste bescherming en zijn dampopen, wat betekent dat vocht naar buiten kan ontsnappen.

• Voordelen: Zeer stevig, duurzaam, goede bescherming tegen wind en vocht.
• Nadelen: Dikker dan folie, wat voor sommige daken een probleem kan zijn, en iets moeilijker te plaatsen.

3. Geïsoleerd onderdak

Een geïsoleerd onderdak combineert de voordelen van een beschermend onderdak met thermische isolatie. Dit type onderdak is ideaal voor wie extra isolatie wil toevoegen zonder een dikke isolatielaag onder het dak te hoeven plaatsen.

• Voordelen: Biedt zowel bescherming als isolatie, energiebesparend.
• Nadelen: Duurder dan standaard onderdakmaterialen, complexer te plaatsen.

4. Bitumenplaten

Bitumenplaten en gebitumineerd bouwpapier zijn onderdaken die je vooral in oudere hellende daken terugvindt. Ze zijn waterdicht en stevig, maar weinig dampdoorlatend. Isoleer je een dak met zo een onderdak langs binnen, dan moet het dampscherm daarop afgestemd zijn om condensatie te vermijden (Buildwise). Voor een plat dak is bitumen de dakdichting zelf en geen onderdak.

• Voordelen: Waterdicht, duurzaam, bestand tegen zware weersomstandigheden.
• Nadelen: Niet dampopen, kan leiden tot condensproblemen als er geen goede ventilatie is.

5. Halfstijve kunststof onderdakplaten

Halfstijve kunststof onderdakplaten zijn lichte platen uit kunststof (meestal een combinatie van polypropyleen en polyethyleen) die tussen folie en een stijve plaat in zitten. Ze overspannen de ruimte tussen de kepers en zijn eenvoudig te plaatsen. Veel halfstijve platen zijn microgeperforeerd: laat de isolatie er dan niet rechtstreeks tegen drukken, want vocht kan via de gaatjes naar de isolatie trekken (Buildwise).

• Voordelen: Licht, stevig, goedkoper dan stijve platen, snel te plaatsen.
• Nadelen: Minder dampopen dan een kunstvezelfolie, kunnen doorbuigen als je langs binnen isolatie aanbrengt.

6. Vezelcementplaten

Vezelcementplaten zijn stijve onderdakplaten uit cement met kunststof- of natuurvezels. Ze zijn sterk, dampdoorlatend en blijven vormvast, maar isoleren minder dan houtvezelplaten en zijn duurder dan folie. Oude vezelcementplaten kunnen asbest bevatten: zie de vraag over asbest onderaan.

• Voordelen: Sterk, geen scheuren of perforaties, goed dampdoorlatend.
• Nadelen: Zwaarder en duurder dan folie, oude platen mogelijk asbesthoudend.

Welk onderdak voor welke toepassing?

Het juiste onderdak hangt af van de situatie van je dak. Deze tabel toont per situatie welk onderdak de meeste dakwerkers aanraden:

Stappenplan voor het plaatsen van onderdak

Het plaatsen van een onderdak vereist precisie en vakmanschap. Hieronder vind je een stappenplan voor een correcte installatie.

1. Voorbereiding van het dak

Voordat je begint met het plaatsen van een onderdak, is het belangrijk om het dakoppervlak goed voor te bereiden. Zorg ervoor dat het dak schoon is en vrij van vuil of losse onderdelen. Controleer ook de dakstructuur op eventuele beschadigingen.

2. Plaatsen van het onderdak

Het onderdak wordt horizontaal over de dakconstructie uitgerold, beginnend aan de onderkant van het dak. Zorg ervoor dat de banen onderdak elkaar overlappen om een volledige waterdichte laag te creëren.

• Stap 1: Begin aan de dakvoet en werk naar de nok toe.
• Stap 2: Zorg voor een overlap van ongeveer 10 tot 20 cm tussen de banen onderdak.
• Stap 3: Gebruik geschikte bevestigingsmiddelen zoals nietjes of nagels om het onderdak vast te zetten.

3. Afdichten van naden en hoeken

Bij het plaatsen van onderdak is het belangrijk om de naden en hoeken goed af te dichten. Dit kan met speciale afdichtingsbanden of lijm om te voorkomen dat er water of wind door de naden komt.

4. Installatie van de latten

Nadat het onderdak is geplaatst, moeten er latten op worden bevestigd om de dakbedekking te ondersteunen. Deze latten zorgen ervoor dat er een luchtspleet ontstaat tussen het onderdak en de dakbedekking, wat helpt bij de ventilatie en condensatie voorkomt.

5. Plaatsen van de dakbedekking

Na de installatie van het onderdak en de latten, kan de dakbedekking worden geplaatst. Dit kan variëren van dakpannen tot leien of andere materialen, afhankelijk van je voorkeur en het type dak.

Prijzen van onderdakmaterialen

De prijs van het onderdak hangt af van het type materiaal dat je kiest en de grootte van je dak. Hier is een overzicht van de gemiddelde kosten per m² voor de verschillende materialen:

Factoren die de prijs beïnvloeden

De prijs van het plaatsen van onderdak hangt niet alleen af van het materiaal, maar ook van andere factoren:

1. Dakoppervlakte: Hoe groter het dak, hoe meer materiaal je nodig hebt.
2. Dakvorm: Complexere dakvormen vereisen meer werk en extra materiaal voor hoeken en naden.
3. Arbeidskosten: De kosten voor het inhuren van een professional variëren, maar reken op €30 tot €50 per uur voor een dakdekker in België.
4. Extra’s zoals isolatie: Indien je kiest voor een geïsoleerd onderdak, liggen de kosten vanzelfsprekend hoger.

Tips voor het kiezen van het juiste onderdak

Het kiezen van het juiste onderdak kan lastig zijn. Hier zijn enkele tips om je te helpen bij je keuze:

• Kies altijd een dampopen onderdak, zeker als je dak geïsoleerd wordt, om condensproblemen te voorkomen.
• Investeer in kwaliteit. Een iets duurder onderdak kan op lange termijn meer kosten besparen door een langere levensduur en betere bescherming.
• Laat je adviseren door een professional. Elk dak is anders, en een expert kan je helpen het juiste materiaal te kiezen op basis van je specifieke situatie.

Veelgemaakte fouten met het onderdak

Deze fouten zorgen het vaakst voor natte isolatie, condensatie of houtrot bij een hellend dak:

• Een dak zonder onderdak langs binnen isoleren: de kepers en de isolatie worden nat. Ook PUR-spuitschuim tegen de pannen of een folie langs binnen lossen dat niet op (Dialoog).
• Isolatie tegen een microgeperforeerd onderdak drukken: vocht trekt via de gaatjes naar de isolatie.
• Een dampdichte folie als onderdak: vocht uit de woning raakt niet meer buiten en condenseert in de isolatie.
• Geen of een verkeerd dampscherm aan de binnenkant, niet afgestemd op het onderdak.
• Te weinig overlap en open naden: wind en stuifsneeuw komen erdoor.
• De folie weken onbedekt laten liggen: zonlicht tast het onderdak aan voor de pannen erop liggen.

Veelgestelde vragen over onderdak

Kan je een onderdak plaatsen zonder de pannen te verwijderen?

Nee, een volwaardig onderdak plaatsen zonder de dakpannen en latten weg te nemen kan niet: het onderdak ligt op de kepers, onder de latten. Is het bestaande onderdak op enkele plaatsen beschadigd, dan herstel je kleine gebreken met kleefband en vult een dakwerker grotere schade langs binnen aan met een ersatz-onderdak (Buildwise). Is er helemaal geen onderdak, lees dan eerst hoe je een dak isoleren zonder onderdak aanpakt.

Kan ik zelf een onderdak leggen?

Zelf een onderdakfolie leggen kan als je ervaring hebt met werken op een dak en de dakbedekking toch vernieuwd wordt. De moeilijkheid zit in de aansluitingen aan de nok, de goot, dakvlakramen en schouwen, en in het veilig werken op hoogte. Bij een bewoond huis laat je het onderdak meestal plaatsen door een dakwerker, samen met nieuwe latten en pannen.

Zit er asbest in een onderdak?

Een onderdakfolie bevat geen asbest, maar oude onderdakplaten van vezelcement kunnen wel asbest bevatten. Volgens OVAM bevat vezelcement op daken dat vóór 1990 geplaatst is altijd asbest en is materiaal van na 2001 doorgaans asbestvrij. Zaag, boor of breek zulke platen niet en laat bij twijfel een staal analyseren. Meer uitleg vind je bij asbest herkennen.

Hoe ziet een onderdak eruit?

Van op de zolder zie je het onderdak tussen de kepers: een folie (vaak wit, grijs of zwart met opdruk van het merk) of platen van houtvezel, kunststof, vezelcement of bitumen. Zie je vanaf de zolder rechtstreeks de onderkant van de dakpannen en de latten, dan heeft je dak geen onderdak.

Hoe bepaal je de afstand tussen de panlatten?

De latafstand hangt af van het pannenmodel: de fabrikant geeft in de technische fiche een minimale en maximale latafstand. Meet de lengte van de onderste lat tot aan de nok, deel die door de maximale latafstand, rond het aantal rijen naar boven af en verdeel de afstand gelijk over alle rijen. De onderste lat en de nok volgen meestal een eigen maat uit dezelfde fiche.

Heb je een vergunning nodig om je onderdak te vernieuwen?

In Vlaanderen is het vernieuwen van de dakbedekking en het onderdak van een bestaande, hoofdzakelijk vergunde woning vrijgesteld van omgevingsvergunning, ook als je er dakisolatie tot 26 cm bij plaatst, zolang de energieprestatie niet slechter wordt. Voor beschermd erfgoed of als een gemeentelijke verordening iets anders oplegt, vraag je het na bij de gemeente.

Conclusie

Het plaatsen van een onderdak is een essentiële stap in het bouwproces van je dak. Het beschermt je woning tegen vocht, wind en andere externe factoren, en draagt bij aan de energie-efficiëntie. Door te kiezen voor het juiste materiaal en een professionele installatie, kun je ervoor zorgen dat je dak jarenlang meegaat en optimale bescherming biedt. Vergeet niet dat een goed onderdak ook je dakisolatie beschermt, wat weer besparingen oplevert op je energierekening.