Stopcontact vervangen: stappenplan, prijs en regels

Een stopcontact vervangen doe je in zes stappen: de stroom uitschakelen in de zekeringkast, meten of er echt geen spanning meer op staat, het oude stopcontact losschroeven, de draden één voor één overzetten, het nieuwe stopcontact vastzetten en testen. Een elektricien rekent daarvoor gemiddeld € 20 à € 40 per stopcontact.

Of je het beter zelf doet of laat doen, hangt af van de situatie. Een gelijkaardig stopcontact op dezelfde plaats omwisselen is een eenvoudige klus. Een oud stopcontact zonder aarding, een lichtschakelaar die een stopcontact moet worden of een stopcontact dat warm wordt of vonkt, laat je beter nakijken door een elektricien. Hieronder vind je de prijzen, het stappenplan, de varianten en de Belgische regels.

Wat kost het om een stopcontact te vervangen?

Een stopcontact laten vervangen door een elektricien kost gemiddeld € 20 à € 40 per stopcontact, voor het werk bij een gewone inbouwdoos. Het nieuwe stopcontact zelf komt daarbij. Die richtprijzen komen uit onze prijstabel voor een stopcontact plaatsen.

De prijs voor het vervangen van een stopcontact stijgt als de elektricien meer moet doen dan omwisselen: een nieuwe inbouwdoos plaatsen, een aardingsdraad bijtrekken of een lichtschakelaar omvormen tot stopcontact. Laat je meerdere stopcontacten tegelijk vervangen, dan betaal je de verplaatsing maar één keer en daalt de prijs per stopcontact. Vraag daarom altijd een prijs voor alle stopcontacten samen.

Mag je zelf een stopcontact vervangen?

Ja, in België mag je als particulier zelf een stopcontact vervangen in je eigen woning. Het AREI (Algemeen Reglement op de Elektrische Installaties) verplicht geen erkende elektricien voor werken aan je eigen installatie, maar het resultaat moet wel aan het AREI voldoen. Bij een volgende keuring, bijvoorbeeld bij de verkoop van je woning, wordt dat gecontroleerd.

Zelf een stopcontact vervangen is haalbaar als:

• je hetzelfde type stopcontact op dezelfde plaats terugzet;
• de bestaande draden een duidelijke fase, nul en aarding hebben;
• je een spanningzoeker of multimeter hebt en weet hoe je hem gebruikt;
• de inbouwdoos stevig vastzit en de draden niet verbrand of verkleurd zijn.

Laat het vervangen van een stopcontact over aan een elektricien als er geen aardingsdraad is, als de draden andere kleuren hebben dan je verwacht, als het oude stopcontact zwart uitgeslagen is of als de zekering vaak springt. Dat zijn tekenen van een probleem in de kring, niet enkel in het stopcontact.

Stopcontact vervangen in 6 stappen

Een stopcontact vervangen door een nieuw exemplaar in dezelfde inbouwdoos gaat met een platte en een kruiskopschroevendraaier, een spanningzoeker en eventueel een afstriptang.

1. Stroom uitschakelen: zet de automaat van de juiste kring af in de zekeringkast. Twijfel je welke kring het is, zet dan de hoofdschakelaar af.
2. Spanning meten: controleer met een spanningzoeker of multimeter dat er echt geen spanning meer op het stopcontact staat. Test de spanningzoeker eerst op een stopcontact dat wel werkt.
3. Oud stopcontact losmaken: haal de afdekplaat eraf en draai de bevestigingsschroeven of klauwen los.
4. Draden noteren en losmaken: neem een foto van de aansluiting en maak dan de draden los.
5. Nieuw stopcontact aansluiten: zet elke draad op de juiste klem, aarding eerst.
6. Vastzetten en testen: duw de draden netjes terug in de doos, schroef het stopcontact vast, klik de afdekplaat erop, zet de stroom weer op en test met een toestel of een stopcontacttester.

Na de laatste stap van het stopcontact vervangen druk je ook eens op de testknop van de verliesstroomschakelaar in de zekeringkast. Springt die niet af, laat dan een elektricien kijken.

Hoe haal je een stopcontact eruit?

Een stopcontact haal je uit de muur door eerst de afdekplaat te verwijderen en daarna het mechanisme uit de inbouwdoos te trekken. Bij de meeste merken wip je de afdekplaat los met een platte schroevendraaier in de uitsparing onderaan, bij oudere modellen zit er een schroef in het midden. Daaronder zit het mechanisme, vastgezet met twee schroeven in de doos of met klauwen die openspreiden als je de schroeven aandraait. Draai die schroeven los tot de klauwen inklappen en trek het stopcontact voorzichtig naar voren. Steekklemmen maak je los door op het ontgrendelknopje of -gaatje naast de draad te drukken; aan de draad trekken beschadigt de klem.

Hoe sluit je een stopcontact aan?

Een stopcontact sluit je aan met drie draden: de fase, de nul en de aarding. In Belgische installaties volgens de huidige kleurcodes is de fase bruin (soms zwart of grijs), de nul blauw en de aarding geel-groen. De geel-groene draad komt altijd op de aardingsklem, meestal gemerkt met het aardingssymbool, want die klem is verbonden met de aardingspen in het midden van een Belgisch stopcontact. Fase en nul komen op de twee andere klemmen.

Strip elke draad zo ver als de markering op het stopcontact aangeeft (de striplengte staat op de achterkant), zodat er geen koper buiten de klem uitsteekt. Hebben de draden in een oudere woning andere kleuren, zoek dan eerst uit welke draad welke functie heeft met ons overzicht van draadkleurcodes.

Kun je een stopcontact verkeerd aansluiten?

Ja, een stopcontact kun je verkeerd aansluiten, en de gevaarlijkste fout is de aarding. Komt de fase op de aardingsklem, dan staat de behuizing van een toestel onder spanning. Een losse draad, te ver gestripte draden of een draad die tussen twee klemmen zit, kunnen warm worden en vonken. Fase en nul omwisselen geeft bij een gewoon stopcontact meestal geen merkbaar probleem, maar volg toch de oorspronkelijke aansluiting. Een eenvoudige stopcontacttester uit de bouwmarkt toont na het vervangen meteen of fase, nul en aarding kloppen.

Zelf doen of een elektricien inschakelen?

Een stopcontact vervangen door hetzelfde type is een klus die een handige doe-het-zelver zelf doet, op voorwaarde dat de stroom echt af is. Een elektricien is de betere keuze zodra er iets verandert aan de installatie: een extra draad, een ander type stopcontact, een verschoven inbouwdoos of een oude kring zonder aarding. Voor € 20 à € 40 per stopcontact weet je dan zeker dat de aansluiting conform het AREI is, wat telt bij een keuring.

Een elektricien laten komen is ook slim als je meerdere stopcontacten tegelijk wilt vernieuwen, bijvoorbeeld bij een renovatie of als je alle schakelaars en stopcontacten in een nieuwe reeks wilt. Dan controleert de elektricien meteen de kringen en de zekeringkast.

Welke variant vervang je?

Niet elk stopcontact vervangen is een één-op-éénwissel. Deze varianten komen het vaakst voor, met wat er telkens anders is.

Enkel stopcontact vervangen door een dubbel

Een enkel stopcontact vervangen door een dubbel kan op twee manieren. Er bestaan dubbele stopcontacten die in één gewone inbouwdoos passen; die sluit je aan zoals een enkel stopcontact. Een klassiek dubbel stopcontact met twee mechanismen naast elkaar vraagt een dubbele inbouwdoos, dus moet de muur verder uitgekapt worden. Een dubbel stopcontact telt in het AREI als één stopcontact in de kring, maar zet je er zware toestellen op, zoals een waterkoker en een microgolfoven, controleer dan of de kring dat aankan.

Lichtschakelaar vervangen door een stopcontact

Een lichtschakelaar vervangen door een stopcontact lukt enkel als er in de schakelaardoos een permanente fase, een nul en een aarding aanwezig zijn. Een gewone lichtschakelaar heeft meestal enkel de fase en de geschakelde draad naar de lamp, zonder nul en vaak zonder aarding. Dan moet er een nieuwe kabel getrokken worden en is het eigenlijk een extra stopcontact plaatsen, geen vervanging. Hetzelfde geldt voor een trekschakelaar of een lichtpunt dat je door een stopcontact wilt vervangen.

Een combinatie van schakelaar en stopcontact onder één afdekplaat is populair naast de deur. Ook daarvoor heb je in de doos fase, nul en aarding nodig; de schakelaar blijft de lamp bedienen en het stopcontact krijgt permanente stroom.

Bticino- of Niko-stopcontact vervangen

Een Bticino- of Niko-stopcontact vervang je het makkelijkst door een stopcontact uit dezelfde reeks van hetzelfde merk. Afdekplaten, frontjes en mechanismen van verschillende merken en reeksen passen meestal niet op elkaar. Zoek de reeks op de achterkant van de afdekplaat of op de site van de fabrikant, zoals Niko. Wil je een ander merk, vervang dan in één keer alle stopcontacten en schakelaars in de ruimte, zodat het geheel bij elkaar past.

Afdekplaat of frontje vervangen

Een afdekplaat, frontje of kapje van een stopcontact vervang je zonder aan de draden te komen: de oude plaat wip je los en de nieuwe klik je erop. Zet voor de zekerheid toch de stroom af als je een schroevendraaier naast het mechanisme gebruikt. Let op dat de nieuwe plaat van dezelfde reeks is als het mechanisme erachter.

Oud ongeaard stopcontact vervangen

Een oud ongeaard stopcontact vervang je in principe door een geaard stopcontact, want het AREI vraagt aarding en kinderbeveiliging voor stopcontacten in een woning. Zit er in de inbouwdoos geen geel-groene draad, dan helpt een geaard stopcontact alleen niet: de aardingspen is dan nergens mee verbonden. Er moet een aardingsdraad bijgetrokken worden naar de aardingsrail in de zekeringkast. Dat is werk voor een elektricien. Bij een keuring worden ongeaarde stopcontacten en stopcontacten zonder kinderbeveiliging als inbreuk genoteerd; lees in ons artikel over een elektrische keuring afgekeurd wat je dan moet doen.

Kan je zomaar een stopcontact plaatsen of bijplaatsen?

Een stopcontact bijplaatsen op een nieuwe plek kan niet zomaar: een extra stopcontact is een uitbreiding van je elektrische installatie en moet aan het AREI voldoen. Het AREI laat maximaal 8 stopcontacten per kring toe (een dubbel stopcontact telt als één), met een kabel en zekering die bij elkaar passen. Een stopcontact aftakken van een bestaand stopcontact mag dus enkel als die kring nog ruimte heeft.

Voor een stopcontact op een nieuwe plaats moet er ook een inbouwdoos uitgekapt of uitgefreesd worden en een kabel getrokken worden. Houd daarbij rekening met de juiste hoogte voor stopcontacten, zeker in de badkamer en de keuken. Prijzen per type en de werkwijze vind je in ons artikel over een extra stopcontact plaatsen.

Wanneer moet je een stopcontact vervangen?

Een stopcontact moet je vervangen zodra het niet meer veilig is. Een stopcontact vervangen is nodig bij:

• een gebarsten of gebroken behuizing;
• bruine of zwarte verkleuring, een brandgeur of een stopcontact dat warm aanvoelt;
• vonken bij het insteken of uittrekken van een stekker;
• een stekker die los zit en er vanzelf uitzakt;
• een stopcontact dat los in de muur hangt;
• een ongeaard stopcontact of een stopcontact zonder kinderbeveiliging.

Een stopcontact dat vonkt of warm wordt, gebruik je niet meer tot het vervangen is: zet de kring af en laat de oorzaak zoeken, want die zit soms in een losse verbinding achter het stopcontact of in de kabel zelf.

Offertes voor het vervangen van je stopcontacten

Wil je een of meer stopcontacten laten vervangen, een ongeaard stopcontact laten aarden of een lichtschakelaar laten omvormen tot stopcontact? Vraag dan een prijs aan elektriciens uit je regio en vergelijk wat ze voor jouw woning vragen.