Een ventilatie unit (ook ventilatiegroep of ventilatiebox genoemd) is de centrale ventilator van een mechanisch ventilatiesysteem. Bij een ventilatiesysteem C zuigt de unit via kanalen de vochtige, vervuilde lucht af uit keuken, badkamer, toilet en wasplaats. Bij een ventilatiesysteem D blaast de unit ook verse lucht in de woonkamer en slaapkamers, meestal met warmteterugwinning. Meer over de verschillende systemen lees je in onze gids over ventilatie.
Een ventilatie unit kost geplaatst ongeveer €1.300 tot €4.000, zowat de helft van de prijs van een volledig ventilatiesysteem. Een afzuigunit voor systeem C zit aan de onderkant van die vork, een unit met warmteterugwinning voor systeem D aan de bovenkant. Je kiest een ventilatie unit op basis van het debiet dat je woning nodig heeft, de regeling (vaste standen of vraaggestuurd), het geluid en het onderhoud.
Welke ventilatie units bestaan er?
Een ventilatie unit komt niet bij alle ventilatiesystemen voor. Ventilatiesysteem A en ventilatiesysteem B werken met natuurlijke afvoer en hebben geen unit. Er is uitsluitend sprake van een dergelijke unit op het ogenblik dat je er voor kiest om een ventilatiesysteem C of een ventilatiesysteem D te realiseren.
Dit zorgt er voor dat er in de praktijk vaak naar wordt verwezen als zijnde een ‘mechanische ventilatie unit’. Het is het soort systeem dat uiteindelijk bepalend is voor de werking van de mechanische ventilatie unit.
Wij hebben de verschillende opties alvast even uitgebreid voor jou op een rijtje gezet.
Een ventilatie unit voor een ventilatie systeem C
Indien je kiest om gebruik te maken van een ventilatiesysteem C kies je voor een systeem dat werkt op basis van een natuurlijke aanvoer evenals een mechanische afvoer van lucht via het dak- of muurdoorvoeren.
Binnen dit systeem is het de verantwoordelijkheid van de centrale unit om er voor te zorgen dat de afvoer van de vervuilde lucht op een correcte manier verloopt. Er worden meerdere ventilatiekanalen aangesloten op de centrale unit die een verbinding maken met de afvoerventielen die zich in de natte ruimtes bevinden.
Kenmerkend voor een ventilatiesysteem C is dat de luchtafvoer op mechanische wijze verloopt. Dit zorgt er in de praktijk voor dat het kostenplaatje van dit type systeem heel wat lager ligt in vergelijking met een ventilatiesysteem D.
Een ventilatie unit voor systeem C regel je met een standenschakelaar, meestal met drie standen: laag voor de gewone basisventilatie, hoger bij koken, douchen of veel volk. Bij een ventilatiesysteem C+ (vraaggestuurd) meten sensoren voor vocht of CO2 in de afvoerpunten of in de unit hoeveel ventilatie nodig is, en past de unit het debiet zelf aan. Zo draait de ventilator minder hard en verlies je minder warmte.
Een ventilatie unit voor een ventilatie systeem D
Een ventilatiesysteem D kenmerkt zich door een mechanische aan- en afvoer van lucht. Bij een dergelijk systeem is de centrale ventilatie dus niet uitsluitend verantwoordelijk voor de afvoer. De unit is tevens verantwoordelijk voor de aanvoer van lucht via het dak of bijvoorbeeld de muurdoorvoeren.
De ventilatie unit beschikt over een connectie met twee connectoren. De eerste connector staat in voor de afvoer terwijl de andere zorgt voor de aanvoer. Ook hierbij is de ventilatie unit verbonden met meerdere ventilatiekanalen die in verbinding staan met de toevoerventielen. Deze bevinden zich in de droge ruimtes terwijl de afvoerventielen zijn terug te vinden in de natte ruimtes.
Een ventilatie unit voor systeem D is bijna altijd een WTW-unit: een warmtewisselaar in de unit geeft de warmte van de afgevoerde binnenlucht door aan de verse buitenlucht, zonder dat de twee luchtstromen zich vermengen. Dat heet warmteterugwinning of ventilatie met warmterecuperatie. Volgens Vlaanderen.be beperkt warmteterugwinning het energieverlies door ventilatie met 70 à 90%, afhankelijk van het rendement van de warmtewisselaar.
Een Canadese put of aardwarmtewisselaar is iets anders dan de warmtewisselaar in de unit. Een aardwarmtewisselaar leidt de buitenlucht eerst door buizen in de grond, zodat die lucht in de winter wat voorverwarmd en in de zomer wat gekoeld de ventilatie unit binnenkomt. Je kan beide combineren, maar een WTW-unit werkt ook zonder Canadese put.
Decentrale ventilatie unit
Een decentrale ventilatie unit is een compact toestel dat je per ruimte in de buitenmuur plaatst, zonder ventilatiekanalen door de woning. Veel decentrale units werken met warmteterugwinning en in paren: terwijl het ene toestel lucht afvoert, voert het andere verse lucht aan, en om de zoveel tijd wisselen ze van richting. Een decentrale ventilatie unit is interessant bij renovatie, als er geen plaats is voor kanalen, of om één ruimte zoals een slaapkamer te ventileren. Elk toestel heeft wel een eigen ventilator en eigen filters, en het geluid hoor je in de ruimte zelf.
Welke ventilatie unit kies je?
Welke ventilatie unit je kiest, hangt vooral af van het ventilatiesysteem in je woning en van de vraag of er kanalen kunnen komen. De tabel zet de vier soorten ventilatie units naast elkaar.
| Soort ventilatie unit | Wat de unit doet | Geschikt voor | Let op |
|---|---|---|---|
| Unit voor systeem C | Zuigt lucht af in de natte ruimtes; verse lucht komt via roosters in ramen of muren | Renovatie, woningen waar enkel afvoerkanalen passen, kleiner budget | Geen warmteterugwinning; roosters in de droge ruimtes nodig |
| Unit voor systeem C+ (vraaggestuurd) | Zoals C, maar sensoren voor vocht of CO2 sturen het debiet | Wie bij systeem C zuiniger wil ventileren | Iets duurder dan een gewone C-unit |
| Centrale unit voor systeem D (WTW) | Voert lucht mechanisch aan en af en wint warmte terug | Nieuwbouw en grondige renovatie met een luchtdichte, goed geïsoleerde schil | Duurste optie, kanalen voor toe- én afvoer, filters regelmatig vervangen |
| Decentrale unit met warmteterugwinning | Ventileert één ruimte via de buitenmuur, zonder kanalen | Renovatie zonder plaats voor kanalen, één of enkele ruimtes | Per ruimte een toestel, geluid in de ruimte zelf, filters per toestel |
Waar let je op bij het kiezen van een ventilatie unit?
Debiet: hoeveel lucht moet de unit verplaatsen?
Het debiet is de hoeveelheid lucht die de ventilatie unit per uur kan verplaatsen, in m³/h. In Vlaanderen is een ventilatiesysteem verplicht bij nieuwbouw en bij een ingrijpende energetische renovatie. Volgens het Departement Omgeving moet een ventilatiesysteem per uur en per vierkante meter vloeroppervlakte 3,6 m³ lucht kunnen toe- en afvoeren, zodat de lucht in een ruimte minstens één keer per uur ververst wordt.
De EPB-ventilatie-eisen leggen per ruimte ook een minimum op:
- Woonkamer: 3,6 m³/h per m², minstens 75 m³/h
- Slaapkamer: 3,6 m³/h per m², minstens 25 m³/h
- Gesloten keuken, badkamer en wasplaats: minstens 50 m³/h afvoer
- Open keuken: minstens 75 m³/h afvoer
- Toilet: 25 m³/h afvoer
Een rekenvoorbeeld voor systeem C: een woning met een open keuken (75 m³/h), een badkamer (50 m³/h), een wasplaats (50 m³/h) en een toilet (25 m³/h) heeft een afvoerdebiet van 200 m³/h nodig. De ventilatie unit moet dat debiet halen op een middelste stand, zodat er reserve is en de unit niet op volle toeren moet draaien. Laat het debiet bepalen door een installateur: die rekent ook met de lengte en de bochten van de kanalen.
Bediening en automatische regeling
Een eenvoudige ventilatie unit bedien je met een standenschakelaar in de keuken of badkamer. Een vraaggestuurde ventilatie unit regelt zichzelf met sensoren voor vocht of CO2, per ruimte of centraal in de unit. Vraagsturing ventileert meer wanneer het nodig is (douchen, koken, slapen met twee in een kamer) en minder als er niemand thuis is. Sommige units kan je ook met een app of een tijdschakelaar bedienen.
Vorstbeveiliging (systeem D)
Bij een ventilatie unit met warmteterugwinning kan het condensvocht in de warmtewisselaar bevriezen als het buiten hard vriest. Een goede D-unit heeft daarom een vorstbeveiliging: de unit vermindert tijdelijk de toevoer van koude lucht of verwarmt die lucht vooraf met een kleine voorverwarmer. Zonder vorstbeveiliging kan de warmtewisselaar dichtvriezen en raakt de ventilatie uit balans.
Constantvolumeregeling en zomerbypass (systeem D)
Een ventilatie unit met constantvolumeregeling houdt het ingestelde debiet vast, ook als de filters vuiler worden of het buiten hard waait. Bij systeem D is dat belangrijk, omdat toevoer en afvoer in evenwicht moeten blijven. Een zomerbypass laat de verse lucht in de zomer langs de warmtewisselaar stromen: volgens Vlaanderen.be schakel je de warmterecuperatie best uit als het buiten te warm is, anders warmt de unit de binnenkomende lucht nog op.
Geluid en plaats van de unit
Een ventilatie unit draait dag en nacht, dus het geluid telt. Plaats de unit in een technische ruimte, berging of op zolder, niet tegen de muur van een slaapkamer, en laat geluiddempers in de kanalen voorzien. Een unit die op het nodige debiet op een lage stand kan draaien, is stiller dan een kleine unit die op volle toeren moet werken.
Hoeveel kost een ventilatie unit?
Het kostenplaatje voor het aankopen en laten plaatsen van een ventilatie unit is goed voor ongeveer de helft van de totale kostprijs van een ventilatiesysteem. De prijs situeert zich dus tussen de 1.300 à 4.000 euro. Een afzuigunit voor systeem C zit aan de onderkant van die prijsvork, een centrale WTW-unit voor systeem D aan de bovenkant.
De exacte prijs is afhankelijk van meerdere factoren, namelijk:
- Het totaal benodigde debiet
- Het merk waar gebruik van wordt gemaakt
- Het type unit: systeem C, C+ (vraaggestuurd), D met warmteterugwinning of decentraal
- De plaatsing: het aantal kanalen en ventielen en hoe moeilijk die door de woning lopen
Merken van ventilatie units die je in België vaak tegenkomt, zijn Renson, Duco, Vasco, Zehnder, Itho Daalderop en Ubbink.
Wil je de absolute zekerheid hebben dat je kan genieten van een optimale werking van de ventilatie unit? In dat geval is het aan te raden om het debiet of het vermogen te laten bepalen door een expert.
Dit is uiteraard niet de enige reden waarom een beroep doen op een professioneel bedrijf een aanrader is. Zo is het van cruciaal belang dat een ventilatiesysteem ook luchtdicht en koudebrugarm is. Het spreekt bovendien voor zich dat ook de nodige isolatie voorzien geen overbodige luxe is. Een professioneel bedrijf kan dit allemaal zonder enig probleem voor jou realiseren.
Bovenstaande maakt duidelijk dat het ventilatiesysteem, en dus ook de ventilatie unit, afhankelijk is van de kwaliteit van het systeem evenals de installatie. Daarom raad ik steeds een kwalitatieve uitvoering aan die wordt gerealiseerd door een echte expert. Kiezen voor een kwalitatief merk zorgt dat je op lange termijn plezier hebt van je ventilatie unit.
De prijs van een ventilatie unit hangt af van het debiet dat je woning nodig heeft, het type unit en hoe de kanalen lopen. Vergelijk offertes van ventilatie-installateurs uit je regio en weet vooraf wat het voor jouw woning kost.
Vergelijk offertes voor je ventilatieHoe onderhoud je een ventilatie unit?
Een ventilatie unit haalt enkel het juiste debiet als de ventielen, roosters en filters proper zijn. Voor een ventilatiesysteem in een woning bestaat geen periodieke keuringsplicht zoals voor een verwarmingsketel, maar regelmatig onderhoud is wel nodig. Het Departement Omgeving raadt dit schema aan:
| Onderdeel | Hoe vaak | Wie |
|---|---|---|
| Toevoeropeningen (systeem D) | Elke maand reinigen | Zelf |
| Afvoerventielen (systeem C en D) | Om de 1 tot 3 maanden reinigen | Zelf |
| Filters van een D-unit | Vervangen volgens de fabrikant, meestal om de 6 maanden | Zelf |
| Volledige installatie (instelling, kanalen, ventilator) | Om de 1 tot 3 jaar nakijken | Installateur |
Een ventilatie unit die meer lawaai maakt, vochtplekken in de badkamer of een muffe geur zijn vaak signalen dat je ventilatiesysteem onderhoud nodig heeft.
Veelgestelde vragen over een ventilatie unit
Mag je een ventilatie unit ’s nachts uitzetten?
Nee, een ventilatie unit zet je nooit uit, ook niet ’s nachts, behalve in noodgevallen of voor onderhoud (Departement Omgeving). Mechanische ventilatie draait dag en nacht op een lage stand; zet de unit hoger bij koken, douchen of veel volk. Een vraaggestuurde unit doet dat vanzelf.
Hoeveel m³ lucht moet een ventilatie unit per uur verversen?
Een ventilatie unit moet per uur 3,6 m³ lucht per m² vloeroppervlakte kunnen verversen, met minima per ruimte, zoals 75 m³/h voor de woonkamer en 50 m³/h afvoer voor een badkamer. Voor een gemiddelde woning met systeem C komt dat vaak neer op een afvoerdebiet van ongeveer 200 m³/h (zie het rekenvoorbeeld hierboven).
Heeft een ventilatie unit invloed op het E-peil of het EPC?
Ja. In de EPB-berekening telt het ventilatiesysteem mee in het E-peil: een ventilatie unit met warmteterugwinning of vraagsturing verlaagt het warmteverlies en dus het E-peil. Ook in het EPC van een bestaande woning noteert de energiedeskundige welk ventilatiesysteem er is.
Moet de unit blijven draaien als het buiten vochtig is?
Ja. Koude buitenlucht bevat weinig vocht, ook als het regent of mistig is. Eens die lucht binnen opwarmt, daalt de relatieve vochtigheid, zodat de ventilatie unit het vocht van koken, douchen en ademen toch afvoert. Vooral in het stookseizoen is ventileren bij vochtig weer dus nuttig.
Moet je de ventielen open of dicht zetten?
De ventielen van een mechanische ventilatie staan goed zoals de installateur ze bij de inregeling heeft afgesteld: elk ventiel is ingesteld op het debiet van die ruimte. Draai ze dus niet zelf open of dicht, want dan raakt de verdeling over de woning uit evenwicht. Toevoerroosters in ramen of muren sluit je nooit volledig, ook niet in de winter.
Wat is beter: een ventilatie unit C of D?
Een ventilatie unit D met warmteterugwinning verliest minder warmte en past bij een goed geïsoleerde, luchtdichte woning; een ventilatie unit C is goedkoper en eenvoudiger te plaatsen bij renovatie. Welk systeem het beste bij jouw woning past, lees je in ventilatiesysteem C of D.
Tot 35% besparen op de kostprijs van jouw ventilatie unit?
De kosten voor het aankopen en installeren van een ventilatie unit kunnen best hoog oplopen. Zou je graag op een zeer eenvoudige wijze een aantrekkelijke besparing willen realiseren op deze kostprijs? Dat kan!
Door offertes aan te vragen bij verschillende bedrijven en deze te vergelijken is het mogelijk om tot 35 procent te besparen. Op deze manier wordt jouw investering in een ventilatie unit financieel een behoorlijk stuk interessanter!
